چشمانداز ملی: بنیان هویت جمعی و تداوم سرنوشت ملت
اهمیت چشمانداز ملی از دیدگاه محمد امین رسولزاده
محمدامین رسولزاده بنیانگذار جمهوری آذربایجان در خصوص اهمیت چشمانداز ملی (در حیات ملی یک ملت) میگوید:
در باب اهمیت آرمان و چشمانداز ملی برای حیات ملی یک ملت نیز نباید غافل شویم! امروزه حیات برای تمامی ملتها قدرتمند گشتن مطلق، یعنی قدرتمند شدن در هر دو بعد مادی و معنوی است. چه یک انسان و چه یک ملت تا زمانی که ازنظر علمی و مادی قدرتمند نشوند از نعمت زندگی در این دنیا بیبهره خواهد بود.
تنها ملتهایی که در موقع لزوم برای زندگیکردن، جسارت و شجاعت فداکردن زندگی را دارا هستند حق حیات را به چنگ میآورند. دفاع از خود و مبارزه برای حیات بهگونهای ذاتی در تمامی موجودات هست. نهتنها انسان بلکه حیوانات نیز برای دفاع از خود و حفظ حیاتشان با تمامی نیرویی که دارا هستند تلاش و تقلا مینمایند. تمامی انسانها بدون توجه به ملیت و مذهبشان مجبور به مبارزه با طبیعت هستند. تمدن دنیای امروزی نیز، غنیمتهای این مبارزه بشر علیه طبیعت هست. درواقع مدنیت بشریت حاصل زحمات ملتهاست.
ازاینرو است که هر ملت در سایه اقتدار و استقلال خویش برای حیات مخصوص به خود، اندازهای نتایج ارزشمند به دست میآورد. مرگ یک ملت یا زندگانی آن با افکار مرده، نیز تنها بدبختیاش نیست، بلکه کاستی بزرگی برای بشریت محسوب میشود.
وجدان ملی یا باور ملی از موجودیت چشمانداز و آرزو در حیات ملی، بهصورت حس و بیان آن به دست میآید. ملتها نیز بدون چشمانداز توان زندگی را از دست میدهند؛ لذا احساسات پنهان در مسیر ایدهآل و چشمانداز حاکم بر افکار عمومی ملت، تولید ایمان و وجدان ملی را ممکن میکند؛ اما این ایدهآل ملی را چه کسانی به منصه ظهور میرسانند و وجدان ملی چگونه خویشتن را نشان میدهد؟
زمانی که یک فرد درحالیکه در فکر سودرسانی به جامعه خویش است بیتفاوت به خویشتن و برای قوم و ملت خویش، چشمانداز ملی در سر داشته باشد نام ایدهآل جاودانه را میتوان بر آن گذاشت. به چنین اشخاصی نیز عنوان ایدئالیستهای بزرگ یا اندیشمند داده میشود. مثلاً در روسها پترکبیر و لومونسوف، در فرانسویها ژان ژاک روسو و ناپلئون بناپارت، در آلمانها مارتین لوتر و وفون بیسمارک، در عثمانیها سلطان محمد فاتح و مدحت پاشا، در ایرانیها نادرشاه افشار و فردوسی.
اگر رهبران جاودان اینچنین فاخر، در میان یک ملت محدود یا نایاب شوند، آن ملت امکان استقلال و موجودیتی سالم را ازدستداده و درحالیکه زیردست ملتهای دیگر اسیر میماند زیر پا له میگردد. چراکه همانطوری که برای افراد زندگی بدون چشمانداز میسر نیست، برای ملتها نیز زندگی بدون هدف و چشمانداز ملی امکان پذیر نیست.
آرمانهای پنهان ملّت: چگونه رهبران چشماندازهای مبهم جمعی را عینیت میبخشند.
حال سؤالی که مطرح هست این است که ایدهآلهای بزرگ این بزرگان، اندیشه و چشمانداز ملی شان نشئتگرفته از کجاست؟ جوابش مشخص است، از محیط و جامعهای که در آن زندگی میکنند. به تعبیری واضح، افراد یک ملت در دلهایشان آرزوهایی در باب جامعه خویش دارند؛ اما آنها عاجز و ناتوان از انسجام و قالبریزی این چشماندازها و آرمانها هستند.
احساس مشترکی دارند، ولی مردم یک جامعه از ماهیت این احساس و عینیت آن ناآگاه هستند؛ اما وقتی افرادی از میانشان برخاسته و به بیان و انسجام این احساس و ایدئال مشترک جمعی میپردازند مشاهده میکنند که سخنان این افراد بااحساس مبهم درونیشان عینیتی کامل دارد.
میتوان گفت که سخنان یا نوشتههایی که روشنفکران و رهبران جاودان جهان در آن به تصویر دهی از شرایط جامعه خویش میپردازند، آینه تمامکمال خواستههای یک ملت در آن جامعه است که هر عضو جامعه انعکاس خواستههای خویش را در آن مییابد و بلافاصله با آن انس
ریچارد نیکسون (سی و هفتمین رئیسجمهور آمریکا) در سخن زیبایی اهمیت وجود چشمانداز ملی در حیات ملی یک ملت را اینچنین بیان میکند: «بیشتر افراد زمانی میمیرند که دیگر دلیلی برای زنده ماندن ندارند. ملتها نیز تولد و مرگ را تجربه میکنند، اما برای یک ملت، مرگ زمانی فرامیرسد که دیگر دلیلی برای زیستن نمیبیند».
تمرین چشمانداز ملی
- در باب اهمیت و نقش انسانهای روشنفکر، ایدهآل و رهبران جاودان جهان در آینده حیات ملی یک ملت، چه انسانهایی را بهعنوان یک رهبر میشناسید که این نقش را در حیات ملی کشور شما داشتهاند؟ چه رهبرانی از دیگر کشورها در این زمینه برای شما الگو هستند؟ چرا؟
- چشمانداز ملی کشور محل زندگی تان چیست؟ این چشمانداز ملی برگرفته از کدام رهبر ملی می باشد؟
