راز جاودانگی رهبری پترکبیر

جای شگفتی نیست که پترکبیر فهمید کلیسای ارتودوکس روس نیرویی عقب‌مانده، محافظه‌کار و مرتجع است. او در تجدید سازمان کلیسای ارتودوکس و اعمال قابل‌ملاحظه کنترل خود بر آن تشکیلات، توفیق یافت.

پترکبیر مدارس غیرمذهبی زیادی در روسیه تأسیس کرد و پیشرفت و گسترش علوم را به‌شدت تشویق می‌نمود. او همچنین تقویم میلادی کنونی را جایگزین تقویم قدیمی کرد و الفبای روسی را اصلاح نمود. در دوران سلطنت او اولین روزنامه روسیه منتشر شد. علاوه بر تمام این اصلاحات داخلی، پترکبیر نوعی سیاست خارجی را دنبال کرد که در آینده نتایج مهمی برای روسیه در پی داشت.

تحت رهبری او، روسیه در جنگ‌هایی علیه ترکیه در جنوب و علیه سوئد در شمال شرکت کرد. در نبرد علیه ترک‌ها او در ابتدا به موفقیت‌هایی دست‌یافت. بندر آزوف دریای آزُف بخش شمالی دریای سیاه است که از راه تنگه کرچ به آن می‌پیوندد. کرانه شمالی آن در اوکراین، شرقی روسیه، و غربی شبه جزیره کریمه است.یونانیان و رومیان از سده ۷ پیش از میلاد تا سده ۴ میلادی، این دریا را به نام قوم ساکن آن ناحیه که قوم مایوت نام داشت، مایوتیس می‌خوانده‌اند.دریای آزوف دریای نسبتاً کوچکی است (پهنه آن تقریباً یک دهم دریای سیاه است) و با حداکثر عمق تنها ۱۴ متر کم‌عمق‌ترین دریای جهان به‌شمار می‌آید. حجم آب موجود در این دریا تقریباً ۲۵۶ کیلومتر مکعب است. دریای آزوف در زمستان، یخ می‌زند و کشتی‌ها تنها با کمک یخ‌شکن می‌توانند از آن گذر کنند. این دریا بین روسیه و اوکراین بود اما در جریان الحاق کریمه به روسیه و همچنین حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین، تقریباً به صورت کامل تحت کنترل روسیه است. را در سال ۱۶۹۶ تصرف کرد و به‌این‌ترتیب امکان دسترسی روسیه به دریای سیاه فراهم شد؛ اما بعداً در دوران سلطنت او ترک‌ها نتایج بهتری کسب کردند و وی در سال ۱۷۱۱ مجبور شد بندر آزوف را به ترک‌ها پس دهد؛ اما در جنگ علیه سوئدی‌ها، سیر جریان نبردها کاملاً برعکس بود. روس‌ها در آغاز شکست خوردند و در پایان پیروز شدند.

در سال ۱۷۰۰ روسیه با پیوستن به دانمارک و ساکسونی‌ها، علیه سوئد که در آن زمان یک قدرت نظامی بزرگ بود، وارد جنگ شد. لهستان نیز به سوئد اعلان‌جنگ داد. در همان سال، روس‌ها درنبرد ناروا نبرد ناروا دومین محاصره شهر سوئدی ناروا بدست روسیه طی جنگ بزرگ شمالی بود. این نبرد به فتح شهر ناروا در ۹ اوت ۱۷۰۴ میلادی و قتل‌عام ساکنان سوئدی آن انجامید.چهار سال پس از نخستین نبرد ناروا، تزار پترکبیر بار دیگر کوشید تا ناروا را تصرف کند. او با لشکری ۴۵ هزار نفری به این شهر یورش برد. پادگان ناروا تحت فرماندهی ژنرال کل هنینگ رودلف هورن و شامل ۳٬۸۰۰ نفر پیاده و ۱٬۳۰۰ سواره نظام بود. روس‌ها از سه طرف به شهر حمله کردند و پس از نبردی طولانی، آن را تسخیر نمودند. ژنرال هورن و تعداد زیادی از سربازان سوئدی اسیر گشتند و حدود ۳٬۲۰۰ نفر نیز کشته شدند. روس‌ها با وجود این پیروزی، متحمل تلفات سنگینی شدند: ۱۳٬۰۰۰ نفر کشته.در ماه اوت همان سال، پتر کبیر پیمان ناروا را در همین شهر امضاء کرد. به‌شدت شکست خوردند. پس از این شکست، پادشاه سوئد توجه خود را به‌سوی سایر دشمنان خویش معطوف کرد.

پترکبیر با غنیمت شمردن فرصت به‌دست‌آمده تمام ارتش خود را مجدداً سازمان‌دهی داد. سرانجام جنگ بین روسیه و سوئد ازسرگرفته شد و نیروهای سوئدی در سال ۱۷۰۹ در پولتاوا  پولتاوا شهری در استان پولتاوا در کشور اوکراین واقع شده‌است. جمعیت این شهر ۲۸۳,۴۰۲ نفر (۲۰۲۱ تخمینی) است. موزه هوانوردی دوربرد و استراتژیک پولتاوا در این شهر قرار دارد.دچار شکستی قطعی شدند.

درنتیجه‌این جنگ روسیه؛ استونی، لتونی و ناحیه وسیعی در نزدیکی فنلاند را تصرف کرد. اگرچه وسعت سرزمین‌های به‌دست‌آمده فوق‌العاده زیاد نبود؛ اما ازاین‌جهت اهمیت داشت که به روسیه راهی به دریای بالتیک و چشم‌اندازی به اروپا می‌داد.

پترکبیر در سواحل رودخانه «نوا» و بر زمین‌هایی که از سوئد گرفته بود شهری جدید بنا کرد و آن را سن‌پترزبورگ سَنْت پِتِرزْبورگ یا سَنْ پِتِرزْبورگ که پیشتر پِتروگراد(۱۹۱۴–۱۹۲۴) و لِنین‌گراد (۱۹۲۴–۱۹۹۱) نامیده می‌شد، دومین شهر بزرگ روسیه پس از مسکو است. سنت پترزبورگ در ساحل خلیج فنلاند قرار دارد و رود نوا نیز از این شهر می‌گذرد. در سرشماری سال ۲۰۲۱ میلادی در روسیه، این شهر ۵٫۶ میلیون نفر سکنه داشت که آن را به چهارمین شهر پرجمعیت در اروپا، پرجمعیت‌ترین شهر در دریای بالتیک و شمالی‌ترین شهر بزرگ جهان تبدیل می‌کند. جمعیت این شهر به تنهایی برابر تمام جمعیت کشور فنلاند است. سنت پترزبورگ به عنوان پایتخت امپراتوری روسیه، یکی از بنادر مهم روسی و یک شهر فدرال است. نامید. در سال ۱۷۱۲ پترکبیر، پایتخت را از مسکو به سن‌پترزبورگ منتقل کرد. ازآن‌پس سن‌پترزبورگ نقطه اصلی تماس بین روسیه و اروپایی غربی شد.

پترکبیر به‌عنوان شاخص‌ترین و برجسته‌ترین رهبر تزار روسیه، توسط مورخین روسی و غربی شناخته می‌شود. سیاستی را که او برای غربی کردن کشور خود بنیان گذاشت عامل عمده‌ای در تبدیل روسیه به یک قدرت بزرگ بود. آنچه که به پترکبیر این‌چنین برجستگی و عظمت می‌بخشد آن است که او با درک اهمیت غربی کردن و تجددخواهی و آینده‌نگری در کشور خویش دو قرن از زمان خود جلوتر بود.

به‌خاطر همین دوراندیشی و آینده‌نگری پترکبیر، روسیه که در بیشتر طول تاریخ کشوری عقب‌مانده بود توانست خود را از بسیاری کشورهای جهان جلوتر قرار دهد؛ اما به‌هرحال به‌خاطر پیشرفت بسیار سریع اروپای غربی در قرن ۱۸ و ۱۹ روسیه نمی‌توانست شانه‌به‌شانه کشورهای اروپای غربی حرکت کند. در خلال دو قرن قبل از سلطنت پترکبیر، ترکیه از جنبه نظامی، اقتصادی و فرهنگی بسیار پیشرفته‌تر از روسیه بود، حتی بهتر است گفته شود در بیشتر طول تاریخ، ترکیه از روسیه پیشرفته‌تر بود؛

اما حدود سال ۱۷۰۰ هیچ سلطانی در ترکیه، نتوانست اهمیت غربی کردن سریع کشور را درک کند و کشور خود را بدان جهت سوق دهد؛ بنابراین درحالی‌که روسیه از زمان پترکبیر به بعد خیزهای سریعی برداشت، ترکیه فقط به پیشرفت‌های کوچک و آرام قناعت کرد. از قرن هیجدهم به بعد، تنها در قرن بیستم بود که مصطفی کمال آتاتورک اهمیت این تغییر را حس کرد و یک برنامه تجددگرایی پرشتاب را رهبری نمود.