محمدامین رسول‌زاده : گاندی آینده آذربایجان


محمدامین رسول‌زاده در سال ۱۹۰۷ نمایشنامه سوسیالیستی به نام «ناگهانی بلا » را در روزنامه سوسیالیستی «مشرب تکامل» به چاپ رساند؛ اما یک سال بعد در سال ۱۹۰۸ با نوشتن نمایشنامه «دا ایشیقلار » افکار ناسیونالیستی خود را بروز داد. او در این نمایشنامه که از طرف جمعیت نجات باکو به صحنه رفته بود، برای اولین بار از خودمختاری آذربایجان صحبت به میان آورده و با این اثر فکر استقلال آذربایجان را از روسیه تزاری مطرح ساخت. این موضوع باعث شد تا تحت تعقیب پلیس تزاری قرار گیرد. این نمایشنامه نشان می‌دهد که رسول‌زاده در آن موقع با تداخل افکار سوسیالیستی و ملی‌گرایی در افکار خود مواجه بود؛ زیرا در نمایشنامه اولی به‌عنوان یک سوسیالیست افکارش را تشریح می‌کند، اما در دومی خواستار استقلال آذربایجان می‌شود، اما رفته‌رفته ملی‌گرایی بر وی غالب می‌شود. محمدامین رسول‌زاده همچنین در کتاب «ایران تورکلری» از نقش مهم‌ ترک‌های آذربایجانی آن‌سوی رودخانه ارس در انقلاب مشروطیت ایران صحبت می‌کند و از تبریز همانند مارسی در انقلاب فرانسه و تسالونیکی در انقلاب عثمانی یاد می‌کند. ریچارد نیکسون (سی و هفتمین رئیس‌جمهور آمریکا بین سال‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۴) در سخن زیبایی نه‌تنها اهمیت مفهوم چرایی را بر یک فرد بیان می‌کند بلکه اهمیت آن را در وسعت ملی هم بسط می‌دهد و می‌گوید: «بیشتر افراد زمانی می‌میرند که دیگر دلیلی برای زنده ماندن ندارند. ملت‌ها نیز تولد و مرگ را تجربه می‌کنند، اما برای یک ملت، مرگ زمانی فرامی‌رسد که دیگر دلیلی برای زیستن نمی‌بیند».

شکل ۱-۱۴ : تصویر محمد امین رسول زاده در دوران ریاست جمهوری ۱۹۲۸